DataMatrix-code op etiketten: wanneer er weinig ruimte is voor veel gegevens
Een streepjescode heeft breedte nodig. Wie een 13-cijferig nummer als EAN-13 afdrukt, komt zelfs bij een fijne resolutie nauwelijks onder de 25 millimeter uit — en dan is de code slechts een smalle regel die dwars op de scanner moet liggen. Op de rand van een printplaat, de schacht van een stuk gereedschap of een ampul is die ruimte simpelweg niet aanwezig.
De DataMatrix-code lost dit op door de informatie in de breedte van het vlak te plaatsen in plaats van in de lengte. Hetzelfde nummer past als DataMatrix op een vierkant met een zijde van slechts enkele millimeters. En omdat de gegevens tweedimensionaal zijn gerangschikt, kan de code vanuit elke hoek worden gelezen.
Wat is een DataMatrix-code?
Een DataMatrix bestaat uit vierkante modules — lichte en donkere cellen in een raster. Twee zijden van het vierkant vormen een doorlopende lijn, het zogenaamde ‘Finder Pattern’. Hieraan herkent de scanner de positie en oriëntatie. De twee tegenoverliggende zijden wisselen regelmatig tussen licht en donker en bepalen de rastergrootte.
De gegevens staan binnenin, beveiligd door een foutcorrectie volgens Reed-Solomon. Dat is het doorslaggevende verschil met de streepjescode: een DataMatrix blijft leesbaar, zelfs als delen van het oppervlak bekrast of vervuild zijn. Tot ongeveer een kwart van het oppervlak mag beschadigd zijn voordat de informatie verloren gaat.
De rastergrootte is afhankelijk van de hoeveelheid gegevens. Voor een kort serienummer volstaan 12×12 modules, een volledig webadres heeft 32×32 of meer nodig. De code groeit dus mee met de inhoud — maar aanzienlijk langzamer dan een streepjescode, omdat hij in beide richtingen uitbreidt.
Wanneer DataMatrix de betere keuze is
Als de ruimte beperkt is. De meest voorkomende reden. Een DataMatrix met een tiencijferig nummer heeft slechts een randlengte van 6 millimeter nodig. Een streepjescode met dezelfde informatie zou ongeveer vier keer zoveel oppervlakte nodig hebben.
Wanneer de code niet kan worden uitgelijnd. Streepjescodes moeten dwars op de leesstraal liggen. Bij onderdelen die in willekeurige positie op een band liggen of in een rek staan, is dat niet gegarandeerd. Een DataMatrix wordt vanuit elke draaiing gelezen.
Wanneer beschadiging te verwachten is. In de productie of bij onderdelen die door veel handen gaan, lijdt de markeringschade. De foutcorrectie maakt het verschil tussen een leesbare en een onbruikbare code.
Wanneer er meerdere gegevens op het etiket moeten staan. Artikelnummer, batch, houdbaarheidsdatum en serienummer zouden samen als streepjescode vier regels beslaan. Als GS1 DataMatrix past alles in één vierkant.
Wanneer een voorschrift dit vereist. In de medische technologie schrijft de UDI-markering de GS1 DataMatrix feitelijk voor; in de farmaceutische logistiek is deze de norm voor vervalsingsbeveiliging. Vanaf 2027 ondersteunt de detailhandel in het kader van GS1 Sunrise 2D-codes bij de kassa.
Wanneer u bij de streepjescode moet blijven
Voor een DataMatrix is een camerascanner nodig. Klassieke laserscanners, zoals die in veel magazijnen en bij kassa’s worden gebruikt, lezen uitsluitend streepjescodes. Controleer, voordat u overstapt, welke apparaten er in omloop zijn — ook bij klanten en leveranciers.
Bovendien kan een mens een streepjescode indien nodig aflezen aan de hand van de tekstregel. Bij een DataMatrix is dat niet mogelijk; hier moet de tekst apart op het etiket worden vermeld — en daarvoor ontbreekt vaak de ruimte op zeer kleine formaten.
Welk etiketformaat u nodig hebt
De berekening is: modulegrootte maal rastergrootte plus rustzone. De modulegrootte is de randlengte van een enkele cel en hangt af van het drukproces. Bij thermotransferdruk is 0,25 millimeter betrouwbaar haalbaar; bij kritische toepassingen moet u uitgaan van 0,4 millimeter, want hoe groter de module, hoe beter de code bestand is tegen vervuiling en slechte verlichting.
| Inhoud | Tekens | Raster | Codeoppervlak bij 0,4 mm |
|---|---|---|---|
| Kort serienummer | tot 10 | 12 × 12 | 4,8 × 4,8 mm |
| GTIN-13 | 13 | 16 × 16 | 6,4 × 6,4 mm |
| GTIN plus partijnummer | ca. 25 | 20 × 20 | 8,0 × 8,0 mm |
| GTIN, partijnummer, datum, serienummer | ca. 45 | 26 × 26 | 10,4 × 10,4 mm |
| Volledig webadres | ca. 65 | 32 × 32 | 12,8 × 12,8 mm |
De rustzone bij de DataMatrix bedraagt slechts één module per zijde — aanzienlijk minder dan bij de QR-code, die er vier vereist. Deze rand moet echter vrij blijven, anders vindt de scanner de rand niet. Reken bij het codeoppervlak nog ruimte in voor de regel met de leesbare tekst en een afstand tot de rand van het etiket. Een etiket van 26 × 26 millimeter biedt daarmee ruimte voor een code met volledig webadres plus leesbare tekst — met reserve.
Wat er bij het afdrukken misgaat
Te kleine modules. De meest voorkomende fout. Wie de code steeds verder verkleint, komt op een gegeven moment onder de resolutie van de printkop uit. De modules lopen in elkaar over, het raster wordt onleesbaar. Controleer bij twijfel met een verificatieapparaat in plaats van met de mobiele telefoon — mobiele telefooncamera’s zijn zeer fouttolerant en verhullen problemen die een industriële scanner niet door de vingers ziet.
Te weinig contrast. Zwart op wit is optimaal. Op zilveren of transparante etiketten neemt het contrast af; spiegelende oppervlakken verstrooien het licht van de scanner. Als het zilver moet zijn, kies dan voor een mat materiaal.
Vervorming door welving. Op kabels, ampullen of ronde staven is het oppervlak gewelfd. Vanaf een bepaalde diameter kan de scanner het raster niet meer reconstrueren. Houd de code daar zo klein mogelijk of gebruik een vlaggetjelabel.
Geschonden rustzone. Een kader rond het etiket of direct aangrenzende tekst maakt randherkenning onmogelijk. De vrije rand is geen ontwerpkwestie, maar maakt deel uit van de code.
GS1 DataMatrix — het speciale geval
Als er meerdere gestructureerde gegevens in de code moeten worden opgenomen, wordt de GS1 DataMatrix gebruikt. Deze onderscheidt zich door de gegevensstructuur: Elke gegevensset wordt ingeleid door een toepassingscode die de scanner aangeeft wat er volgt — (01) voor het artikelnummer, (10) voor de batch, (17) voor de houdbaarheidsdatum, (21) voor het serienummer.
Een code met de inhoud (01)04012345678901(10)ABC123(17)271231(21)00042 bevat dus het artikelnummer, de batch, de houdbaarheidsdatum en het volgnummer in één enkel vierkantje. Voor de medische technologie vormt dit de basis van de UDI-markering, in de farmaceutische sector de basis van de bescherming tegen vervalsing.
DataMatrix-etiketten bij ons
Wij drukken DataMatrix-etiketten vanaf een zijlengte van 6 × 6 millimeter — vanaf 30,90 euro. Wie de code en de tekst samen wil weergeven, is goed bediend met 26 × 26 millimeter, vanaf 25,90 euro. In totaal zijn er zestien formaten om uit te kiezen, van het kleinste etiket tot 80 × 50 millimeter.
Stuur ons de inhoud van uw codes als lijst — wij genereren daaruit de codes en controleren ze stuk voor stuk vóór het afdrukken. Of u ontwerpt de lay-out zelf in Label Studio, direct in de browser, en voegt een logo, artikeltekst of een volgnummer toe.
Als materiaal zijn witte folie, mat zilver en speciale folies voor blootstelling aan temperatuurschommelingen of chemicaliën beschikbaar. Voor de meeste toepassingen is witte folie de juiste keuze, omdat deze het beste contrast biedt.
Heeft u etiketten met een DataMatrix-code nodig?
Zestien formaten vanaf 6 × 6 mm, elke code wordt vóór het afdrukken gecontroleerd.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een DataMatrix-code en een QR-code?
Beide zijn 2D-codes met een verschillend gebruiksdoel. De DataMatrix is bij dezelfde hoeveelheid gegevens compacter en heeft slechts één rustzone nodig in plaats van vier. Daarom wordt deze code veel gebruikt in de industrie en de medische technologie. De QR-code is populairder bij consumenten, omdat elke smartphone deze zonder extra app kan lezen.
Hoe klein kan een DataMatrix-code zijn?
De grootte wordt bepaald door de modulegrootte vermenigvuldigd met de rastergrootte. Bij een modulegrootte van 0,25 millimeter en een kort nummer zijn codes met een zijlengte van minder dan 4 millimeter mogelijk. In de praktijk moet u ruimere afmetingen aanhouden, zodat de code ook onder ongunstige omstandigheden kan worden gelezen.
Kan ik een DataMatrix-code met mijn mobiele telefoon scannen?
Ja, moderne camera-apps herkennen DataMatrix-codes meestal automatisch. Voor kwaliteitscontrole is de mobiele telefoon echter ongeschikt — deze is te fouttolerant en ziet problemen over het hoofd die een industriële scanner niet door de vingers ziet.
Hoeveel tekens passen er in een DataMatrix?
Maximaal 2.335 alfanumerieke of 3.116 numerieke tekens. In de praktijk blijft men ver daaronder, omdat de code anders te groot of te gedetailleerd wordt.
Is een DataMatrix duurzamer dan een streepjescode?
Bij hetzelfde materiaal wel, vanwege de foutcorrectie. Een DataMatrix blijft leesbaar als een deel van het oppervlak beschadigd is. Bij een streepjescode volstaat een doorlopende kras dwars over de streepjes om deze onbruikbaar te maken.
Heb ik voor DataMatrix speciale scanners nodig?
Ja. Laserscanners lezen uitsluitend streepjescodes. Voor 2D-codes hebt u een camera-gebaseerde scanner nodig, een zogenaamde imager. Deze lezen daarentegen ook alle streepjescodes.